ANTEP FISTIÐI KABUÐUNUN FABRÝKA ATIK SULARINDAKÝ AÐIR METALLERÝ UZAKLAÞTIRMASININ ARAÞTIRILMASI
FEN LÝSESÝ (ÖZEL) / ÖZEL GAZÝANTEP KOLEJ VAKFI FEN LÝSESÝ
FEVZÝ BEÞE
Gaziantep / ÞEHÝTKAMÝL
ÖZLEM KETTEOÐLU
ALANUR YILDIZ / ZEYNEP YELDA SAÐLAM
Ortaöðretim(Lise) Projesi
Günümüzde çevre kirliliði gittikçe artmaktadýr. Fabrikalarýn aðýr metaller içeren atýk sularý temizlenmeden çevreye býrakýlmakta ,bu durum canlý organizmalarýn yaþamýný önemli ölçüde tehdit etmektedir. Bu atýk sularýn temizlenmesi için kurulan arýtým ve geri kazaným ünitelerinin maliyeti yüksektir ve para isteyen bir iþtir. Bu sebeple bazý fabrikalarda atýk temizleme ünitesi ya yoktur ; zararlý kimyasallar içeren atýklar çevreye direkt býrakýlmaktadýr, ya da var olan arýtma ünitesi maliyetin yükselmesinden dolayý kýsmen çalýþtýrýlmaktadýr . Bu sebeple arýtým ve geri kazaným için alternatif ,çevre dostu doðal ve maliyeti düþük yöntemler bulmak gerekmektedir. Çünkü dünyamýz sanayileþmeye devam ettikçe atýklar da daima var olacaktýr. Ýþte bu çalýþmada Antep fýstýðý iþleme fabrikalarýnda (tuzlu fýstýk üretim tesisleri), fýstýðýn hiçbir iþe yaramayan, en dýþtaki ,yumuþak kýsmý toplanmýþ, aðýr metal içeren endüstriyel atýk sulardaki aðýr metal giderimi yapýlmýþtýr. Çok ucuz , maliyetsiz ve doðal bir yöntemle bir fabrikanýn iþe yaramayan atýðý , baþka bir fabrikanýn zararlý atýðýný temizlemek için baþarýya kullanýlmýþtýr.
Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi (II.kýsým)’daki bir fabrikadan aðýr metaller içeren atýk su numunesi alýndý.Gaziantep Ýl Halk Saðlýðý Laboratuarýnda T- 70 UV/ VÝS SPECTROMETER (PG ýnstruments Ltd) ile analiz edildi. Numunedeki kurþun, bakýr, çinko,demir ve alüminyum miktarlarý mg/lt olarak ölçüldü.
Antep fýstýðý iþleme fabrikalarýndan(tuzlu fýstýk üretim tesisleri) fýstýðýn en dýþtaki yumuþak,koyu pembe renkli, hiçbir iþe yaramayýp atýlan kýsmý toplandý. Okulun kimya laboratuarýnda kaloriferin yanýndaki masaya serilerek masrafsýzca , iyice kurutuldu,ufalandý. 1 molar, 4 molar ve 10 molarlýk NaOH çözeltileri, kütlece % 50 ‘lik HNO3 çözeltisi , kütlece % 25’lik NH3 çözeltisi ve kütlece % 37 ‘lik HCl çözeltisi hazýrlandý. Bu çözeltilerden 200’er ml. alýndý. Her birine 40 – 50 gram kadar kurutulmuþ fýstýk kabuklarý eklendi. 12 saat beklendi. Fabrikadan alýnan atýk su numunesi 200 ml.’lik ayrý ayrý erlenmayerlere kondu. Her bir erlenmayere 12 saat beklemiþ fýstýk kabuklu karýþýmlardan 50’þer ml. eklendi. Erlenmayerin birine de 40 – 50 gram kadar direkt kurutulmuþ fýstýk kabuklarý eklendi. 8 saat beklendi. Her bir çözelti süzüldü. Yine Gaziantep Ýl Halk Saðlýðý Laboratuvarý’nda, spektrometre ile mg/lt olarak aþaðýdaki ölçümler yapýldý:
Çevre kirliliði günümüzün en önemli sorunlarýndan biridir. Fabrika zararlý atýklarýnýn bu kirlilikte payý büyüktür. Bu atýk sularýn temizlenmesi için kurulan arýtým ve geri kazaným ünitelerinin maliyeti yüksektir ve para isteyen bir iþtir. Projemizde bölgemizde yaygýn olan, Antep fýstýðýnýn en dýþta bulunan ,koyu pembe renkli yumuþak kabuðu kullanýlarak çok ucuz ve doðal bir yöntemle fabrika atýk sularýndaki bazý aðýr metallerin giderimi yapýldý.Kullanýlan kabuklar ,Antep fýstýðý iþleme fabrikalarýnda, fýstýðýn hiçbir iþe yaramayan kýsmýdýr. Böylelikle bir fabrikanýn çöpe giden atýðý ile baþka bir fabrikanýn zararlý atýðý doðal ve masrafsýzca temizlenmiþ oldu.
Çalýþmada ; Kabuklar kurutuldu, ufalandý, bir kýsmý asidik,bir kýsmý çeþitli deriþimlerde bazik çözeltilerde 12 saat bekletildi. 200 ml.’ lik atýk su numunelerine 50’ þer ml. bu çözeltilerden eklendi. Numunelerden birine de hiçbir iþleme tabi tutulmadan sadece kurutulmuþ olan kabuklar eklendi. 8 saat sonra numunelerin hepsi süzüldü. Spektrometre ile içlerindeki kurþun ,demir ,bakýr,çinko , alüminyum miktarlarý ölçüldü. Elde edilen rakamsal deðerlerle grafikler çizildi. Asidik ve bazik ortamlarýn etkileri kýyaslandý. Sonuçta fabrika numunesindeki kurþun 900 mg/lt iken , içine sadece kurutulmuþ kabuklar eklendikten sonra %74.66 azalarak 228,1 mg/lt’ ye düþtü. Fabrika atýðýndaki demir 111,1 mg/lt iken sadece kurutulmuþ kabuklar eklendikten sonra % 54,73 azalarak 50,3 mg/lt’ye düþtü. Bakýr ise , fabrika numunesinde 422 mg/lt iken bazik ortamda bekletilmiþ kabuk solüsyonu eklendikten sonra ; 11,8 mg/lt’ye düþerek %97,20 azaldý. Fýstýk kabuklarý çinko miktarýný azaltmada ise diðer metallerde olduðu kadar etkili olmamýþ sadece %10.53 ‘lük bir azalma saðlayabilmiþtir. Ayrýca projede kabuklarýn, aðýr metallerden biri olmayan alüminyuma etkisi de merak edilip incelenmiþ ve sonucun baþarýlý olduðu saptanmýþtýr. Kabuklar numunedeki alüminyum miktarýný %25,64 azaltabilmiþtir.
